Phân loại rác bằng màu thùng: đỏ, vàng, xanh dùng thế nào cho đúng

Nhiều nhà máy mua đủ thùng rác rồi vẫn không phân loại được. Thùng đặt đấy, công nhân vẫn bỏ chung một chỗ. Cuối ngày rác thực phẩm lẫn với bao bì, đơn vị thu gom không nhận riêng, tiền mua thùng coi như bỏ.

Vấn đề thường không nằm ở ý thức, mà ở chỗ người bỏ rác phải đứng đọc chữ mới biết bỏ vào đâu. Chữ nhỏ, đứng xa không thấy. Màu thì khác: nhìn từ mười mét vẫn nhận ra, người mới vào làm ngày đầu cũng dùng được.

Bài này nói rõ ba việc: luật quy định gì về phân loại, màu nào nên đi với loại rác nào, và chọn thùng theo màu sao cho không mua thừa.

1. Luật quy định ba nhóm rác, không quy định màu thùng

Điều 75 Luật Bảo vệ môi trường 2020 chia chất thải rắn sinh hoạt thành ba nhóm: chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm; và chất thải rắn sinh hoạt khác. Việc phân loại tại nguồn bắt buộc thực hiện từ ngày 01/01/2025.

Điểm nhiều người hiểu nhầm: luật bắt buộc phân ba nhóm nhưng không bắt buộc nhóm nào phải dùng màu gì. Không có điều khoản nào nói rác thực phẩm phải bỏ thùng xanh lá hay rác tái chế phải bỏ thùng vàng. Màu thùng do nhà máy tự quy định.

Cách làm gọn nhất: chốt một bảng màu duy nhất cho toàn nhà máy, viết vào nội quy, rồi mua thùng theo đúng bảng đó. Mỗi xưởng chọn một kiểu thì công nhân chuyển khu là bỏ sai ngay.

Trước khi chốt màu, nên hỏi đơn vị thu gom xem họ nhận rác theo cách nào. Họ chỉ tách hai nhóm mà nhà máy đặt bốn màu thì bốn thùng vẫn đổ chung lên một xe.

2. Màu nào đi với loại rác nào trong nhà máy

Dưới đây là cách phân màu nhiều nhà máy đang dùng. Đây là thông lệ, không phải quy định bắt buộc, nhưng làm theo thông lệ thì công nhân từ nơi khác chuyển đến quen nhanh hơn.

Xanh lá — rác thực phẩm, rác hữu cơ

Cơm thừa, vỏ trái cây, bã trà cà phê, rác nhà ăn. Nhóm này nặng và có nước, thùng phải kín để không rỉ ra sàn và không hút ruồi.

Vàng hoặc trắng — rác tái chế

Giấy, thùng carton, chai nhựa, lon kim loại, màng PE quấn pallet. Nhóm này nhẹ nhưng chiếm chỗ, nên chọn thùng dung tích lớn hơn nhóm khác cùng khu vực.

Xám hoặc đen — rác còn lại

Những gì không tái chế được và không phải thực phẩm: giẻ lau, xốp bẩn, băng keo, đồ bảo hộ đã hỏng.

Đỏ — rác nguy hại

Giẻ dính dầu, vỏ hộp hóa chất, pin, bóng đèn huỳnh quang, mực in. Nhóm này để riêng khu có mái che, có biển cảnh báo, và bàn giao cho đơn vị có chức năng xử lý chất thải nguy hại.

Đỏ là màu khó kiếm sẵn nhất. Phần lớn thùng công nghiệp lấy xanh lá làm màu mặc định, các màu còn lại phải đặt trước theo số lượng. Chẳng hạn thùng rác đạp chân 120 lít có sẵn màu xanh lá, còn cam, vàng, đỏ, xanh dương, xám, trắng, đen thì làm theo đặt hàng. Cần đủ bốn màu cùng lúc thì nên đặt sớm.

3. Rác y tế có bảng màu riêng, phải theo đúng

Nhà máy có phòng y tế hay trạm sơ cứu thì rác ở đó không áp bảng màu tự đặt được. Thông tư 20/2021/TT-BYT quy định màu cụ thể: vàng đựng chất thải lây nhiễm, đen đựng chất thải hóa học nguy hại và chất thải phóng xạ, trắng đựng chất thải tái chế, xanh đựng chất thải thông thường.

Bốn màu này bắt buộc, không đổi theo nội quy nhà máy được. Bông băng, kim tiêm, găng tay đã dùng phải vào thùng vàng, dù thùng xanh bên cạnh đang trống.

Phòng y tế nhà máy thường không cần thùng lớn. Thùng rác y tế 15 lít kích thước 285 x 255 x 380 mm (± 10 mm), nhựa PP chính phẩm, có sẵn các màu xanh lá, vàng, trắng, đen, xanh dương và xám. Bản lớn hơn là thùng rác y tế 20 lít, kích thước 350 x 330 x 450 mm (± 10 mm), cùng chất liệu và cùng dải màu. Cả hai đều đủ vàng, đen, trắng và xanh nên mua một lần là ráp đủ bộ theo thông tư.

4. So sánh ba cách phân loại: dán nhãn, đặt màu riêng, chia ngăn

Có ba cách làm phổ biến, mỗi cách hợp với một kiểu mặt bằng.

Cách một: mua thùng cùng màu rồi dán nhãn

Rẻ và nhanh nhất. Đặt một lô thùng xanh lá rồi dán decal phân biệt. Điểm yếu là nhãn dán ngoài trời bong sau vài tháng nắng mưa, người đứng xa không đọc được chữ nên vẫn bỏ nhầm. Hợp với nhà máy đang thử nghiệm, chưa muốn đầu tư nhiều.

Cách hai: mỗi loại rác một thùng một màu

Rõ và bền nhất. Đặt trước theo màu, màu nằm trong nhựa nên không bong tróc. Điểm yếu là phải đặt số lượng và chờ hàng. Hợp với nhà máy đã chốt bảng màu và biết cần bao nhiêu thùng mỗi loại.

Cách ba: dùng thùng hai ngăn

Một thùng chia đôi, hai màu cạnh nhau, người bỏ rác nhìn là thấy hai lựa chọn ngay. Thùng rác 40 lít 2 ngăn đạp chân có tổng dung tích 40 lít, mỗi ngăn 20 lít, kích thước 430 x 340 x 480 mm, nhựa HDPE, cặp màu xanh lá – vàng hoặc xanh lá – xám, có bàn đạp nên không phải chạm tay vào nắp. Điểm yếu là chỉ tách được hai nhóm và mỗi ngăn nhỏ, phải đổ thường xuyên.

Cách hai tốn tiền ban đầu nhiều hơn nhưng ít phải làm lại. Cách một hay bị bỏ giữa chừng vì nhãn hỏng rồi không ai dán lại.

5. Cách chọn màu và dung tích theo từng khu vực

Không phải khu nào cũng cần đủ bốn màu. Cách chọn gọn là xem khu đó thực sự phát sinh những loại rác gì.

Văn phòng, hành lang, phòng họp

Chủ yếu là giấy và chai nhựa. Hai màu là đủ: một cho tái chế, một cho rác còn lại. Thùng rác nhựa có nắp nhiều màu dung tích 60 lít, kích thước 400 x 400 x 600 mm, có nắp đậy và tay cầm, sẵn ba màu xanh lá, vàng, cam. Dáng đứng nên kê sát tường không chiếm lối đi.

Nhà ăn, khu bếp

Rác thực phẩm nhiều và nặng nước, phải đổ mỗi ngày. Nên chọn nắp lật để người bưng khay đẩy nắp bằng tay là xong. Thùng rác nắp lật 60 lít kích thước 465 x 322 x 748 mm, nhựa HDPE, có các màu xanh lá, xám, đỏ, xanh dương, vàng và trắng — một trong ít mẫu sẵn màu đỏ.

Xưởng sản xuất, kho

Rác cồng kềnh, phát sinh cả ca, cần thùng đẩy được. Thùng rác nhựa 120 lít 2 bánh xe kích thước 470 x 350 x 890 mm, nặng 8 kg, nhựa HDPE. Cần lớn hơn thì thùng rác nhựa 240 lít 2 bánh xe, kích thước 730 x 585 x 1030 mm, nặng 11 kg, và đây là mẫu có dải màu sẵn rộng nhất: xanh lá, vàng, cam, trắng, đen, đỏ, xanh dương. Muốn ráp đủ bộ màu mà không phải chờ đặt riêng thì nên bắt đầu từ mẫu này.

Điểm tập kết cuối, sân sau

Nơi gom rác từ các khu về trước khi xe đến lấy, cần dung tích lớn và đẩy được khi đầy. Thùng rác nhựa 660 lít 4 bánh xe kích thước 1350 x 830 x 1110 mm, nặng 43 kg, dáng chữ nhật có nắp, các màu xanh lá, xanh dương, vàng, cam. Lớn nhất là thùng rác nhựa 1100 lít 4 bánh xe, kích thước 1360 x 1060 x 1370 mm, nặng 52 kg, màu xanh lá. Cả hai đều bảo hành 12 tháng.

Lưu ý khi đặt thùng lớn: đo lối đi trước. Thùng 1100 lít rộng 1060 mm, cửa kho hẹp hơn con số này thì không đẩy lọt.

6. Đặt thùng thế nào để công nhân bỏ đúng

Mua đúng màu mới là nửa việc. Nửa còn lại là đặt đúng chỗ.

• Đặt các màu cạnh nhau thành cụm, đừng tách mỗi màu một góc. Người bỏ rác chỉ dừng một lần, phải đi tìm thùng thứ hai là họ bỏ luôn vào thùng gần nhất.

• Giữ nguyên thứ tự màu ở mọi cụm: cụm nào cũng xanh lá bên trái, vàng ở giữa, xám bên phải. Vài tuần là công nhân bỏ theo phản xạ, không cần nhìn.

• Đặt trên đường đi tự nhiên, không đặt trong góc khuất. Thùng xa chỗ làm là bắt đầu có người bỏ bừa.

• Dán thêm ảnh minh họa loại rác lên thân thùng, ngang tầm mắt. Ảnh hiệu quả hơn chữ, nhất là với công nhân thời vụ.

• Đừng đặt thùng nguy hại lẫn trong cụm rác thường.

7. Kinh nghiệm dùng thùng phân loại lâu bền

Thùng nhựa hỏng thường không phải do nhựa kém mà do dùng sai cách. Vài điểm rút ra từ thực tế:

• Luôn lót túi rác bên trong, kể cả thùng rác khô. Không lót thì cặn bám vào thành, rửa nhiều lần khiến nhựa bạc màu và mất tác dụng phân biệt.

• Thùng ngoài trời nên chọn loại nhựa có phụ gia chống tia UV, ví dụ mẫu đạp chân 120 lít làm từ nhựa HDPE chính phẩm có UV. Nhựa không có UV để ngoài trời lâu sẽ giòn và nứt ở mép.

• Không đổ rác kim loại sắc cạnh vào thùng không lót. Vụn sắt, mảnh tôn cứa rách thành thùng, chỗ rách lan rất nhanh.

• Kéo thùng có bánh xe bằng tay cầm, không đẩy ngang thân. Đẩy ngang lâu ngày làm lệch trục bánh, thùng đầy 240 lít sẽ khó xoay.

• Đừng chất rác cao quá miệng rồi ép nắp xuống. Bản lề nắp là chỗ yếu nhất, nắp gãy thì mưa vào làm rác ướt và nặng thêm.

• Rửa thùng bằng nước và xà phòng loãng, tránh dung môi mạnh. Dung môi làm nhựa mờ và giòn.

• Mua dư vài cái mỗi màu ngay từ đầu. Một thùng hỏng mà không có cái cùng màu thay, cả cụm sẽ bị dùng sai sau vài ngày.

• Đánh số từng thùng và ghi khu vực lên thân, thùng đi lạc còn biết đường trả về.

8. Bắt đầu từ đâu nếu nhà máy chưa phân loại

Không cần làm toàn nhà máy cùng lúc. Chạy thử một khu trước sẽ ít rủi ro hơn.

Chọn khu nhà ăn hoặc một xưởng, đặt hai màu thôi: một cho rác thực phẩm, một cho rác còn lại. Chạy một tháng, xem công nhân bỏ đúng bao nhiêu và đơn vị thu gom có nhận riêng thật không. Sau đó mới thêm màu thứ ba cho rác tái chế rồi nhân rộng. Bảng màu chưa hợp thì chỉ phải sửa trên vài chục thùng thay vì vài trăm.

Về dung tích, cách tính đơn giản là đo lượng rác một ngày của khu đó rồi chọn thùng chứa đủ, cộng thêm phần dư. Thùng đầy tràn thì công nhân bỏ ra ngoài, thùng lúc nào cũng trống một nửa là mua thừa. Toàn bộ dải dung tích từ 8 lít đến 1100 lít nằm trong danh mục thùng rác nhựa công nghiệp.

Minh Quân Plastic cung cấp thùng rác nhựa công nghiệp đủ dung tích và đủ màu cho nhà máy, kho xưởng, trường học và khu công cộng, giao hàng toàn quốc. Anh chị đang lên phương án phân loại và cần tư vấn chọn màu nào, dung tích bao nhiêu cho từng khu, gọi 0907 722 345 để được báo giá theo đúng số lượng và màu cần đặt.

Khi gọi, anh chị chuẩn bị sẵn ba thông tin sẽ nhanh hơn: số khu vực cần đặt thùng, lượng rác mỗi ngày của từng khu, và các màu muốn dùng. Với màu không có sẵn, chúng tôi báo rõ số lượng đặt tối thiểu và thời gian giao để anh chị chủ động sắp lịch.